Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại giữa đại ngàn Cư Prao, người lính được đồng đội và chính quyền địa phương đưa trở về. Cuộc trở về không chỉ nối lại một phần ký ức còn dang dở của chiến tranh mà còn là biểu tượng thiêng liêng của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", khẳng định trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sáng 10/7/2026, UBND xã Cư Prao phối hợp với Đội K51, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk tổ chức tìm kiếm, quy tập, cất bốc một bộ hài cốt liệt sĩ tại khu vực núi Cư Prao; đồng thời lấy mẫu sinh phẩm phục vụ công tác giám định ADN nhằm xác định danh tính liệt sĩ theo quy định. Đây là hoạt động có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, góp phần thực hiện hiệu quả "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Mở đường tiếp cận hiện trường đồi 43 trên dãy núi Cư Prao
Theo đồng chí Phạm Ngọc Quang – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Cư Prao, vào cuối năm 2020, trong quá trình thu hoạch keo trên dãy núi Cư Prao, gia đình ông Y Dhun Mlô, trú tại buôn Pa, đã tình cờ phát hiện một số mảnh xương cùng nhiều di vật nghi của liệt sĩ nằm lộ thiên trên sườn núi và kịp thời báo tin cho chính quyền địa phương.
Đội K51 cùng lực lượng chính quyền xã Cư Prao tiến hành tìm kiếm nơi chôn cất hài cốt liệt sĩ tại đồi 43 trên dãy núi Cư Prao
Ngay sau đó, Ban Chỉ huy Quân sự xã Cư Prao (cũ) đã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức khảo sát hiện trường tại tọa độ 01426183, 00528544, thuộc khoảnh 5, tiểu khu 707, đồi 43 trên dãy núi Cư Prao. Qua kiểm tra, xác minh ban đầu, lực lượng chức năng phát hiện nhiều di vật đi kèm hài cốt gồm: Một thìa nhôm dài khoảng 13 cm; một cuốn sổ nghi là sổ tay, chỉ còn phần bìa ni lông bên ngoài ghi dòng chữ "NHÂN DÂN, 1962"; một con dao sắt dài khoảng 25 cm đã gãy, hoen gỉ; bốn lọ dầu nhỏ bằng thủy tinh; một số mảnh nhôm dẻo, mảnh tăng, một đoạn dây cao su nghi là quai dép cao su đã bị cháy xém và hai vỏ đạn.
Ông Y Dhun Mlô (thứ hai, từ trái sang) hỗ trợ bộ đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ
Sau khi phát hiện, Ban Chỉ huy Quân sự xã Cư Prao (cũ) đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tích cực thu thập tài liệu, xác minh thông tin, tìm kiếm nhân chứng từng tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu hoặc trực tiếp chứng kiến, chôn cất liệt sĩ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước trên địa bàn. Tuy nhiên, do nguồn thông tin chưa đầy đủ, chưa đủ cơ cở để kết luận hài cốt và di vật là của liệt sĩ nên địa phương đã đưa hài cốt về an táng tại Nghĩa trang nhân dân buôn Pa để tiếp tục xác minh.
Tích cực tìm kiếm, thu thập thông tin từ những di vật còn sót lại
Ngày 10/7/2026, trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ, biên bản lưu trữ do UBND xã Cư Prao cung cấp, kết hợp khảo sát thực địa, tổ chức tìm kiếm, đào bới tại khu vực phát hiện bộ hài cốt trên đồi 43 dãy núi Cư Prao; đồng thời khai quật phần mộ đã được an táng từ năm 2020 và đối chiếu trực tiếp các di vật như: Mảnh tăng, thìa kim loại, vỏ đạn, lọ dầu gió, bìa sổ ghi chép... Đội K51, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk xác định đây là hài cốt của một liệt sĩ. Ngay sau đó, đơn vị đã tiến hành lập hồ sơ, cất bốc hài cốt và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ công tác giám định ADN nhằm xác định danh tính liệt sĩ.
Việc khai quật phần mộ được tiến hành khoa học, thận trọng
Sau khi hoàn tất việc quy tập, hài cốt liệt sĩ được đưa về Hội trường Ban Chỉ huy Quân sự xã Cư Prao để tổ chức thờ cúng trang trọng. Theo thông tin từ UBND xã Cư Prao, hiện trên địa bàn xã còn khoảng 18 vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ. Trong những ngày tiếp theo, UBND xã sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Đội K51, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk đẩy mạnh công tác khảo sát, xác minh, tìm kiếm, quy tập các hài cốt liệt sĩ còn lại để tổ chức truy điệu, an táng cùng với liệt sĩ vừa được quy tập.
Đội K51 tỉ mỉ thu thập từng phần hài cốt và các di vật còn sót lại sau nhiều thập kỷ
Việc quy tập hài cốt liệt sĩ lần này càng trở nên thiêng liêng và ý nghĩa khi được thực hiện trên chính vùng đất Buôn Pa - cái nôi của truyền thống cách mạng của tỉnh Đắk Lắk. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nơi đây giữ vị trí chiến lược đặc biệt về quân sự, trước đây được chọn là nơi làm việc của cơ quan Huyện ủy H1 (huyện M'Drắk cũ), Huyện đội H1 giai đoạn từ tháng 3/1968 đến tháng 3/1970 và là nơi hoạt động của nhiều cơ quan, đơn vị, cán bộ cách mạng.
Các di vật được phát hiện cùng hài cốt liệt sĩ như thìa nhôm, mảnh tăng, vỏ đạn, lọ dầu và cuốn sổ tay là những chứng tích quý giá của chiến tranh
Ẩn mình giữa đại ngàn Tây Nguyên, núi Cư Prao từng là "pháo đài xanh" che chở cán bộ, chiến sĩ, là nơi nuôi giấu lực lượng cách mạng, bảo vệ các cơ quan lãnh đạo trong những thời khắc cam go nhất của cuộc kháng chiến. Biết bao cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu, anh dũng hy sinh trên mảnh đất này để bảo vệ căn cứ, giữ vững mạch máu liên lạc và phong trào cách mạng.
Phần bìa cuốn sổ còn lưu dòng chữ "NHÂN DÂN, 1962" - di vật quý được phát hiện cùng hài cốt liệt sĩ
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, mặc cho bom đạn, đói rét và muôn vàn gian khổ, đồng bào các dân tộc Buôn Pa nói riêng, xã Cư Prao nói chung vẫn một lòng son sắt đi theo Đảng, hết lòng đùm bọc, nuôi giấu cán bộ, bảo vệ an toàn cho các cơ quan, đơn vị đóng quân trên địa bàn; tích cực đóng góp lương thực, thực phẩm, sức người, sức của cho tiền tuyến. Chính tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường và lòng yêu nước của quân và dân nơi đây đã góp phần cùng cả nước làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Các thông tin, số liệu đều được ghi chép cẩn thận
Hôm nay, mỗi lần tìm thấy một hài cốt liệt sĩ trên dãy núi Cư Prao không chỉ là thêm một người con của Tổ quốc được trở về với đồng đội và đất mẹ, mà còn là sự nhắc nhớ về những năm tháng chiến đấu oanh liệt của quân và dân trên vùng căn cứ cách mạng anh hùng. Mỗi tấc đất nơi đây đều thấm đẫm máu xương của các thế hệ đi trước, ghi dấu lòng quả cảm, tinh thần bất khuất và khát vọng cháy bỏng về độc lập, tự do của dân tộc.
Mẫu sinh phẩm được thu thập theo đúng quy định nhằm phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ
Có những người lính đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo những ước mơ còn dang dở và mãi mãi nằm lại giữa núi rừng Cư Prao. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, thời gian có thể phủ xanh những chiến hào năm cũ, nhưng không thể làm phai mờ sự hy sinh cao cả của các anh trong lòng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân.
Các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm, sự cẩn trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ
Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là thêm một người con của Tổ quốc được trở về với đất mẹ, mà còn là sự trở về của một phần lịch sử, của ký ức thiêng liêng về những năm tháng chiến tranh gian khổ mà hào hùng. Mỗi di vật được nâng niu gìn giữ là một chứng tích sống động nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình, độc lập và tự do được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ cha anh.
Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại giữa đại ngàn Cư Prao, người lính năm xưa trở về trong vòng tay của Tổ quốc, được phủ lên mình lá Quốc kỳ thiêng liêng
Trên vùng căn cứ cách mạng Cư Prao anh hùng, nơi từng che chở các cơ quan lãnh đạo, nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ và chứng kiến biết bao sự hy sinh vì Tổ quốc, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hôm nay không chỉ là thực hiện một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là hành trình tri ân, gìn giữ ký ức lịch sử và bồi đắp truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.
Hài cốt liệt sĩ được quy tập, đưa về Hội trường Ban Chỉ huy Quân sự xã Cư Prao để tổ chức thờ cúng trang trọng
Đưa các anh trở về không chỉ là đưa một người lính về với đất mẹ, mà còn là đưa lịch sử trở về với hiện tại, để những giá trị bất diệt của lòng yêu nước, của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Cư Prao tiếp tục phát huy truyền thống vùng căn cứ cách mạng anh hùng, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh đi trước.
Nguyễn Tâm
