Nỗi lo “mất mùa, mất giá” đè nặng người trồng vải

Những ngày này, dọc các tuyến đường dẫn vào những vùng trồng vải của xã Cư Prao, không khí thu hoạch đã bắt đầu nhộn nhịp. Từng tốp người tất bật hái vải, phân loại, đóng sọt để kịp giao cho thương lái. Thế nhưng, trái ngược với không khí lao động khẩn trương ấy là tâm trạng đầy lo lắng hiện rõ trên gương mặt nhiều người dân khi năm nay cây vải không chỉ chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết khắc nghiệt mà còn đứng trước nguy cơ rớt giá, khó tiêu thụ ngay trong chính vụ thu hoạch.

Đối với nhiều hộ dân ở Cư Prao, cây vải không chỉ là loại cây trồng chủ lực mà còn là nguồn thu nhập chính của gia đình sau mỗi vụ mùa. Thế nhưng những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp ngày càng đối mặt với nhiều khó khăn do biến đổi khí hậu, thời tiết diễn biến thất thường, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định và chi phí đầu tư ngày càng tăng cao. Năm nay, những khó khăn ấy càng bộc lộ rõ hơn khi người dân phải đối mặt cùng lúc với tình trạng “mất mùa” và nỗi lo “mất giá”.

Người dân xã Cư Prao thu hoạch vải trong niềm vui xen lẫn nỗi lo đầu ra tiêu thụ bấp bênh

Theo ghi nhận, từ đầu năm đến nay, thời tiết trên địa bàn xã diễn biến hết sức phức tạp. Nắng nóng kéo dài, lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm đã khiến nhiều khu vực sản xuất rơi vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng. Đặc biệt, xã Cư Prao hiện chưa có hệ thống công trình thủy lợi bảo đảm phục vụ sản xuất nông nghiệp; nguồn nước tưới chủ yếu phụ thuộc vào tự nhiên nên khi xảy ra khô hạn kéo dài đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Nhiều hộ dân cho biết, thời điểm cây vải ra hoa và đậu quả cũng là lúc nắng nóng gay gắt kéo dài khiến tỷ lệ đậu trái giảm mạnh. Không ít diện tích xuất hiện tình trạng quả nhỏ, phát triển không đồng đều, thậm chí rụng sớm do thiếu nước. Một số vườn vải nhiều năm tuổi nhưng năm nay cho năng suất thấp hơn hẳn so với các vụ trước. Không dừng lại ở đó, cuối năm 2025, nhiều đợt mưa lớn kèm gió mạnh xảy ra cục bộ trên địa bàn tiếp tục gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp. Nhiều diện tích cây trồng bị ngã đổ, hư hại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sinh trưởng. Đối với các loại cây lâu năm, đặc biệt là vải và nhãn, những tác động của thời tiết cực đoan đã làm năng suất và chất lượng nông sản suy giảm đáng kể. Nhiều người dân chia sẻ rằng năm nay cây vải thực sự rơi vào tình trạng “mất mùa”. Có những vườn sản lượng chỉ đạt khoảng một nửa so với năm trước. Dù đã đầu tư nhiều công chăm sóc, bón phân, tưới nước nhưng do thời tiết bất lợi nên hiệu quả sản xuất không như mong muốn. Trong khi năng suất giảm thì chi phí đầu tư sản xuất lại tăng cao. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, nhân công và các loại vật tư nông nghiệp liên tục tăng trong thời gian qua đã khiến người dân càng thêm áp lực. Nhiều hộ phải vay mượn để duy trì sản xuất với hy vọng vụ thu hoạch sẽ bù đắp được chi phí, nhưng đến khi bước vào vụ lại tiếp tục đối mặt nỗi lo đầu ra bấp bênh.

Nhiều diện tích vải trên địa bàn xã Cư Prao năm nay bị ảnh hưởng bởi nắng nóng kéo dài, năng suất giảm so với các năm trước

Theo thống kê, toàn xã hiện có khoảng 500 ha vải, sản lượng năm nay dự kiến đạt khoảng 4.000 – 4.500 tấn, năng suất bình quân khoảng 8–9 tấn/ha. Hiện nay, giá vải nhập hàng xuất đi thị trường Trung Quốc dao động khoảng 25.000 – 30.000 đồng/kg; giá bán tại các chợ dân sinh khoảng 13.000 – 20.000 đồng/kg. Tuy nhiên, giá cả thị trường biến động rất thất thường và thay đổi theo từng ngày. Điều khiến người dân lo lắng nhất hiện nay không chỉ là sản lượng giảm mà còn là nguy cơ “mất giá” khi bước vào thời điểm thu hoạch rộ. Thị trường tiêu thụ vải hiện nay phụ thuộc rất lớn vào thương lái và hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Chỉ cần việc thu mua chững lại hoặc thị trường xuất khẩu gặp khó khăn thì giá vải có thể giảm mạnh trong thời gian rất ngắn. Nhiều hộ dân cho biết có thời điểm thương lái vào tận vườn thu mua với giá khá cao, nhưng chỉ vài ngày sau giá đã giảm sâu khiến người dân trở tay không kịp. Tâm lý chung của bà con hiện nay là vừa thu hoạch vừa thấp thỏm nghe ngóng giá cả từng ngày. Không ít người phải bán sớm dù giá thấp vì lo vải chín rộ sẽ càng khó tiêu thụ.

Đáng chú ý, hiện nay lượng hàng nhập để xuất khẩu đã tạm ngưng, làm cho thị trường tiêu thụ càng thêm khó khăn. Trong khi đó, thời điểm chính vụ đang đến gần, sản lượng vải trên địa bàn sẽ tăng mạnh trong thời gian ngắn. Nếu đầu ra không được khơi thông kịp thời, nguy cơ giá tiếp tục giảm sâu như các năm trước là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Đối với người trồng vải, điều đáng sợ nhất không chỉ là mất mùa mà là “mất mùa lại còn mất giá”. Bởi nếu sản lượng giảm nhưng giá ổn định thì người dân vẫn còn có thể gỡ gạc phần nào chi phí đầu tư. Nhưng thực tế hiện nay, nhiều hộ dân đứng trước nguy cơ vừa sản lượng thấp, vừa bán với giá bấp bênh, lợi nhuận không đủ bù đắp công sức và chi phí sản xuất. Không chỉ phụ thuộc vào thương lái, việc liên kết tiêu thụ, bảo quản và chế biến sản phẩm trên địa bàn hiện vẫn còn nhiều hạn chế. Quả vải là loại nông sản có thời gian bảo quản ngắn, dễ hư hỏng khi chín rộ nên người dân gần như buộc phải bán nhanh trong thời gian ngắn. Khi thương lái thu mua chậm hoặc ngừng thu mua, người dân rất dễ rơi vào tình trạng bị ép giá. Đầu ra thiếu ổn định không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập trước mắt mà còn tác động lớn đến khả năng tái đầu tư sản xuất của người dân. Sau mỗi vụ mùa khó khăn, nhiều hộ gần như không còn tích lũy, thậm chí phải gánh thêm nợ do chi phí sản xuất tăng cao. Điều này khiến sản xuất nông nghiệp tại địa phương đứng trước nhiều áp lực và nguy cơ thiếu bền vững trong những năm tới.

Vải là một trong những loại cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ dân trên địa bàn xã Cư Prao

Đồng chí Phạm Ngọc Quang – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Cư Prao cho biết: “Hiện nay, trên địa bàn xã chưa có hệ thống công trình thủy lợi nhằm bảo đảm phục vụ nhu cầu sản xuất nông nghiệp; nguồn nước tưới chủ yếu phụ thuộc vào tự nhiên nên khi xảy ra tình trạng nắng nóng, khô hạn kéo dài đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển của cây trồng, đặc biệt là các loại cây lâu năm và cây trồng chủ lực của địa phương. Nhiều khu vực sản xuất thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nước vào mùa khô, ảnh hưởng năng suất, sản lượng và hiệu quả sản xuất của người dân”.

Theo đồng chí Chủ tịch UBND xã, thời gian qua UBND xã đã chủ động làm việc, trao đổi với các đơn vị thu mua, doanh nghiệp liên kết nhằm hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho người dân; thường xuyên cập nhật tình hình giá cả, tiến độ thu mua để kịp thời thông tin đến Nhân dân, góp phần hạn chế tình trạng ùn ứ nông sản trong thời điểm thu hoạch. Đặc biệt, trước thực trạng đầu ra nông sản còn phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường tự do, UBND xã đã chủ động tìm kiếm, kêu gọi các doanh nghiệp đến tìm hiểu, đầu tư vào lĩnh vực sản xuất, sơ chế và chế biến các sản phẩm từ vải sau thu hoạch nhằm nâng cao giá trị nông sản địa phương. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để từng bước giảm áp lực tiêu thụ quả tươi, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm vải của địa phương. Bên cạnh đó, địa phương tiếp tục khuyến khích người dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất; từng bước nhân rộng các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, tiết kiệm nước tưới, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và đa dạng hóa cơ cấu cây trồng nhằm giảm thiểu rủi ro trong sản xuất nông nghiệp.

Người dân xã Cư Prao kỳ vọng thị trường tiêu thụ ổn định để giảm bớt áp lực “mất mùa, mất giá” trong vụ vải năm nay

UBND xã cũng đang phối hợp với các đơn vị chuyên môn, đơn vị tư vấn quy hoạch của tỉnh trong quá trình khảo sát, rà soát và đề xuất quy hoạch hạ tầng phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp; trong đó có định hướng quy hoạch hệ thống thủy lợi và quy hoạch 02 cụm công nghiệp trên địa bàn nhằm tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư, giải quyết đầu ra cho nông sản và tạo việc làm cho người dân trong thời gian tới. Ngoài cây vải, địa phương cũng đang nghiên cứu, tìm các hướng đi mới đối với những loại cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường nhằm đa dạng hóa sản xuất, giảm phụ thuộc vào một loại cây trồng duy nhất, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.

Có thể thấy, câu chuyện của cây vải ở Cư Prao hiện nay không còn đơn thuần là bài toán mùa vụ mà đã trở thành nỗi trăn trở lớn đối với người dân và chính quyền địa phương. Khi sản xuất vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, khi đầu ra chưa ổn định và khi người nông dân còn phải thấp thỏm từng ngày theo giá thị trường thì nỗi lo “mất mùa, mất giá” vẫn sẽ còn đè nặng lên vai người trồng vải mỗi khi bước vào vụ thu hoạch.

 Nguyễn Tâm - Vũ Hoa